Διαχείριση προβλημάτων: Κατανοήστε τα βήματα και οδηγηθείτε στη λύση!

Ιανουαρίου 31, 2013

Γράφει ο Χαράλαμπος Πετράς, Ανθρωπολόγος – Ψυχολόγος – Life Coach

Photo from elitedaily.com

Η επίλυση προβλημάτων (problem-solving) αποτελεί μια σύνθετη γνωστική διεργασία που περιλαμβάνει πρώτον, την αναγνώριση, διάγνωση, ανάλυση και ερμηνεία ενός προβλήματος, και δεύτερον, τη δημιουργία μιας πορείας προς την απάντηση και τη λύση. Πρόκειται για μια δεξιότητα που μας εφοδιάζει ο εγκέφαλός μας και εμείς καλούμαστε να την αναπτύξουμε. πρόκειται για μια ανώτερη γνωστική διεργασία επεξεργασίας πληροφοριών και λήψης αποφάσεων, επηρεάζεται κατά πολύ από τη συναισθηματική μας λειτουργία και κυρίως από τα επίπεδα στρες τα οποία βιώνουμε κατά την διαδικασία της επίλυσης.

Όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση έντονου στρες, τέτοιου είδους ανώτερες λειτουργίες παύουν να έχουν κυρίαρχο ρόλο και αναλαμβάνουν δράση κυρίως οι αυτόματες απαντήσεις επιβίωσης που διαθέτουμε αποτυπωμένες από τους αιώνες εξέλιξης τους είδους μας.

Η επίλυση προβλημάτων μπορεί να περιγραφεί και ως μια διαδικασία μείωσης της απόστασης ανάμεσα στα δεδομένα που βιώνουμε «τώρα» και στον στόχο, που δεν είναι άλλος από την επίτευξη της λύσης. Για την διάγνωση και ανάλυση του προβλήματος, καθοριστικής σημασίας είναι η διαδικασία της κατανόησης (understanding the problem) και η εστίαση της προσοχής μας (attention).   

 

Κατανοώντας το πρόβλημα

Για να κατανοήσουμε το πρόβλημα, κατασκευάζουμε διανοητικά μια αναπαράσταση του προβλήματος ως ιδέα στο μυαλό μας. Σημαντικοί παράγοντες εδώ είναι (Greeno, 1977, 1991):

  • Η συνοχή των στοιχείων που συλλέγουμε, δηλαδή ότι όλα αυτά τα στοιχεία «βγάζουν νόημα».
  • Η αντιστοιχία ανάμεσα στην ιδέα που έχουμε στο μυαλό μας και στα ίδια τα στοιχεία του προβλήματος που συλλέγουμε.
  • Η οικειότητα που έχουμε με τη φύση του προβλήματος, δηλαδή η εμπειρία μας σε παρόμοια θέματα από το παρελθόν μας.

 

Οι αναπαραστάσεις που δημιουργούμε για να κατανοήσουμε ένα πρόβλημα συχνά ενισχύονται από διάφορες μεθόδους που χρησιμοποιεί ο καθένας μας, όπως η δημιουργία σχεδιαγραμμάτων, η χρήση συμβόλων και εικόνων. Αυτά συμβάλλουν στην δόμηση και ιεράρχηση των στοιχείων, αλλά και την ενίσχυση της ελεύθερης σκέψης που θα οδηγήσει σε νέες προσεγγίσεις του προβλήματος.

Καθοριστικής σημασίας είναι βέβαια η εστίαση της προσοχής μας. Οι άνθρωποι εντοπίζουν αυτό που εξ αρχής αναζητούν και όχι απλά οποιαδήποτε λύση μπορεί να προκύψει. Γι αυτό η προσοχή μας διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο. Επηρεάζει την κρίση μας για το ποια στοιχεία θεωρούνται σχετικά και κρίσιμα ενώ ενεργοποιεί πολλαπλές γνωστικές διεργασίες αυξάνοντας τις επιδόσεις και την ταχύτητα μας.

Τρόποι επίλυσης προβλημάτων και αδιέξοδων καταστάσεων

Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι επίλυσης προβλημάτων που ενυπάρχουν στην ανθρώπινη συμπεριφορά, ωστόσο θα παρουσιάσω με συντομία ίσως τις τέσσερις πιο ενδιαφέρουσες και συχνές κατά την γνώμη μου.

  • Αλγόριθμοι: Οι αλγόριθμοι είναι συγκεκριμένα συστήματα στοιχείων και μεταβλητών που ελέγχουν μια σειρά από πιθανές απαντήσεις και λύσεις. Πρόκειται για την χρήση μαθηματικής σκέψης και συγκεκριμένα, για παράδειγμα, της άλγεβρας. Είναι μια εξουθενωτική διαδικασία αλγεβρικών τύπων μέσα από τους οποίους αναζητάμε πιθανές απαντήσεις. Έτσι, καταλήγουμε σε σχεδόν τυποποιημένα συστήματα επιλύσεων με ελάχιστα περιθώρια δημιουργικότητας.
  • Ευρηματικότητα (heuristics): Αντί για μια εξουθενωτική διαδικασία δοκιμών πάνω στην εμπειρία, μέσα από την ευρηματικότητα, διευκολύνουμε και επιταχύνουμε την επίλυση του προβλήματος με πιο δημιουργικό τρόπο και με άλλα μέσα επεξεργασίας. Πρόκειται για μια διεργασία που περιλαμβάνει την συλλογή στοιχείων, την ταξινόμηση και ερμηνεία τους με τέτοιον τρόπο ώστε τα συμπυκνώνει και τα συμβολοποιεί. Για παράδειγμα είναι η αναζήτηση εναλλακτικών επιλογών ή η εικονοποίηση του προβλήματος σε ένα φύλλο χαρτί.
  • Διόραση /  ενόραση της λύσης (Insight): Είναι η πιο ιδιαίτερη και ίσως συναρπαστική διεργασία επίλυσης προβλημάτων από πολλές απόψεις, μια εξαιρετική ικανότητα που διαθέτουμε. Αποτελεί μια διαδικασία ανάδυσης της απάντησης «ξαφνικά» χωρίς συνειδητή επεξεργασία και προειδοποίησης. Η απάντηση αναδύεται από μια μη συνειδητή γνωστική επεξεργασία, το insight,  που μπορεί να περιγραφεί ως η εσωτερική μας φωνή που ανακάλυψε τη λύση. Με μη δόκιμους όρους, πρόκειται γι’ αυτό που ο πολιτισμός μας το περιγράφει ως «επιφοίτηση», κι όντως, σκεφθείτε πόσες φορές ακούσαμε ή είπαμε οι ίδιοι «εύρηκα», έχοντας μια ιδέα που προσφέρει επιτέλους λύσεις.
  • Επώαση της λύσης (incubation): Με τον όρο αυτόν περιγράφεται η κατάσταση κατά την οποία βρισκόμαστε σε αδιέξοδο μετά από μια αποτυχημένη και κοπιαστική ενασχόληση με το πρόβλημα. Κάνουμε ένα  διάλλειμα μεταφέροντας την προσοχή μας, και μετά επιτυγχάνουμε την επίλυσή του. Έτσι η λύση «εκκολάπτεται» έως ότου ωριμάσει και κάνει την εμφάνισή της.

Η διεργασία της αναζήτησης απαντήσεων και επίλυσης προβλημάτων ενυπάρχει σε κάθε σχέση συμβουλευτικής, coaching ή και θεραπείας. Μέσα από την αλληλεπίδραση βιώνουμε τέτοιες στιγμές επίλυσης καλλιεργώντας τις δεξιότητές μας, δεξιότητες που θα χρησιμοποιήσουμε όχι μόνον σε έναν τομέα αλλά σε όλους τους τομείς της ζωής μας, ολιστικά.

Πηγές: Η ορολογία αντλήθηκε κυρίως από το βιβλίο της Maitlin, M.G. 2004: COGNITION, New York: Harcourt Brace, 6th Edition.



Ποια είναι η δική σου ερώτηση / σχόλιο;

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>