Η ψυχολογική και κοινωνική διάσταση των διατροφικών μας προβλημάτων

Οκτωβρίου 16, 2013

Γράφει ο Χαράλαμπος Πετράς,  Ανθρωπολόγος – Ψυχολόγος – Life Coach

Image by www.fitbie.com

Η διατροφική μας συμπεριφορά, οι ψυχοσυναισθηματικές μας δυσκολίες αλλά και η συνειδητότητα ενός αυτόνομου εαυτού είναι άρρηκτα συνδεδεμένα. Ιδιαίτερα στα προβλήματα λήψης τροφής, την Ανορεξία, Βουλιμία, Υπερφαγία, παράγοντες που αφορούν την ψυχοκοινωνική μας ανάπτυξη διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.

Η κλινική έρευνα περιγράφει τις Διατροφικές Διαταραχές ως μία μορφή «πολιτισμικής και κοινωνικής ψυχοπαθολογίας», καταδεικνύοντας έτσι τον σημαντικό ρόλο που κατέχει το οικογενειακό και κοινωνικό πλαίσιο στην εμφάνιση και την πρόγνωσή τους. Οι καταστάσεις της υπερφαγίας, της βουλιμίας, της ανορεξίας καθώς και της παχυσαρκίας, μοιράζονται μία κοινή βάση: την ατέρμονη προσπάθεια για λεπτότητα που συνοδεύεται από αίσθημα απώλειας ελέγχου, έντονου άγχους, θλίψης, ενοχής και δυσφορίας.  Επιπλέον, σε ψυχολογικό επίπεδο, τα άτομα που υποφέρουν από τέτοιου είδους προβλήματα, βιώνουν διαρκή φόβο αύξησης βάρους συσχετιζόμενο με φόβο απόρριψης, μια διαρκή προσπάθεια για έλεγχο και τελειότητα, χαμηλή αυτοεκτίμηση και αδυναμία ανάπτυξης προσωπικής ταυτότητας που θα οδηγήσει στην αυτονομία.

Υπάρχουν δύο τύποι διατροφικών διαταραχών, η Νευρική Ανορεξία και Βουλιμία. Η υπερφαγία, είναι μια παρόμοια κατάσταση με εκείνη της Βουλιμίας. Έχουμε τουλάχιστον 2-3 υπερφαγικά επεισόδια την εβδομάδα χωρίς ωστόσο τις αντισταθμιστικές συμπεριφορές όπως πρόκληση εμετού, υπερβολική άσκηση, χρήση καθαρτικών κλπ. Εκ του αποτελέσματος, η οξεία παχυσαρκία συχνά συνυπάρχει με την Υπερφαγία (Barlow & Durand, 2009). Εντούτοις, η Υπερφαγία δεν θεωρείται επίσημη διαταραχή και περιλαμβάνεται μόνο στο Παράρτημα του DSM IV (APA: 1994), του εγχειριδίου διάγνωσης ψυχικών διαταραχών, ενώ η παχυσαρκία δεν περιλαμβάνεται καθόλου. Την περίοδο αυτή, προάγονται έρευνες που επιβεβαιώνουν παρόμοιο ψυχοκοινωνικό προφίλ στα άτομα με υπερφαγικά επεισόδια και σε εκείνα με τις κατηγοριοποιημένες διατροφικές διαταραχές, σε μία από αυτές συμμετείχα και προσωπικά. Ωστόσο η έρευνα εξελίσσεται περιμένοντας επίσημα αποτελέσματα.

Από τη σκοπιά της Οικογενειακής θεραπείας, ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η σχολή του S. Minuchin, έχει δείξει ότι διατροφικές διαταραχές (κυρίως η ανορεξία) συνδέονται ισχυρά με τρόπους ενδο-οικογενειακής οργάνωσης και επικοινωνίας, με την προσπάθεια του ατόμου να διαφοροποιηθεί από αρνητικούς οικογενειακούς δεσμούς και να αναπτύξει ελεύθερα την προσωπική του ταυτότητα, κα να αποφασίζει για τον εαυτό του. Το άτομο που υποφέρει, εγκλωβίζεται σε αδιέξοδα και φαύλους κύκλους εντός του οικογενειακού περιβάλλοντος, αδυνατώντας να αρθρώσει το δικό του λόγο, παραμένοντας έτσι παθητικό (S. Minuchin, B. Rosman and L. Baker 1978).  

Αν και τα διατροφικά προβλήματα εμφανίζονται ήδη από την εφηβική ηλικία, οι δυσλειτουργικές οικογενειακές σχέσεις μπορούν να συμβάλλουν στην επιδείνωση ή επανεμφάνιση του προβλήματος και στην ενήλικη ζωή, καθώς η αυτονόμηση συχνά αργεί να ολοκληρωθεί. Το σύμπτωμα που συνοδεύει το άτομο στη ζωή του, προκύπτει από την εσωτερίκευση αυτών των οικογενειακών μοτίβων και την προβολή τους στις νέες σχέσεις που δημιουργεί. Έτσι, η ανάγκη για αλλαγή ή η αντίσταση σε αυτή, και η ανάγκη για λήψη αποφάσεων, ανακαλεί ζητήματα ταυτότητας και διαφοροποίησης από το παρελθόν.

Στο ευρύτερο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον, όπου το άτομο δραστηριοποιείται πέρα της οικογένειάς του, οι κυρίαρχες αντιλήψεις για την ομορφιά, την τελειότητα, τη λεπτότητα και την κοινωνική αναγνώριση μέσω των Media, προσφέρουν δυστυχώς το κατάλληλο έδαφος για την ανάπτυξη βουλιμικών, ανορεκτικών και υπερφαγικών συμπεριφορών. Η σύνδεση της κοινωνικής αναγνώρισης, της επιτυχίας, με την εικόνα του σώματος οδηγεί συχνά σε στρεβλώσεις. Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν διατροφικά προβλήματα, ουσιαστικά βιώνουν επίσης μια δυσαρμονική σχέση με το σώμα τους, υπερεπενδύοντας τη ματαίωση ή την καταξίωσή τους στην εικόνα τους. Έτσι, συχνά συνδέουν την ευτυχία και την αποδοχή τους με το λεπτό σώμα, αυτό που θεωρείται στερεοτυπικά όμορφο. Η κοινωνική ζωή του σώματος γίνεται κρίσιμο ζήτημα και καθορίζει σχεδόν κάθε ιδέα για τον εαυτό. Αυτό το στοιχείο ακριβώς είναι που οδηγεί στη στρεβλωμένη εικόνα του σώματος, και τα άτομα για παράδειγμα με ανορεξία, δεν ικανοποιούν ποτέ την ανάγκη τους για λεπτότητα ακόμη κι αν κοιτούν στον καθρέφτη το σκελετωμένο τους σώμα.

Γίνεται επομένως αντιληπτό ότι η διατροφική μας συμπεριφορά δεν είναι ανεξάρτητη από την ψυχολογική και κοινωνική μας κατάσταση. Η διατροφή μας, και πόσο μάλλον το πώς αισθανόμαστε γι’ αυτή, σχετίζεται με τα χαρακτηριστικά των σχέσεων μέσα από τις οποίες κοινωνικοποιούμαστε καθώς και με την υγιή ή στρεβλωμένη αίσθηση του ενσώματου εαυτού μας. Η πρόληψη και αντιμετώπιση των Διατροφικών Διαταραχών είναι αρκετά πολύπλοκη. Επειδή συχνά προκαλούνται προβλήματα στον οργανισμό, η Ιατρική περίθαλψη είναι αναγκαία. Στις περιπτώσεις της Ανορεξίας ιδιαίτερα, η ζωή των ασθενών συχνά απειλείται και η νοσηλεία τους κρίνεται επιβεβλημένη.

Σε κάθε περίπτωση η συνεργασία ειδικών από τους χώρους της Ψυχολογίας, της Διατροφής και της Ιατρικής είναι αναγκαία για την ουσιαστική και αποτελεσματική αντιμετώπιση. Η θεραπεία συχνά είναι μακρόχρονη και εκτός από την προστασία της υγείας και της αντιμετώπισης του συμπτώματος, είναι αναγκαία η παρέμβαση στο πλαίσιο εντός του οποίου δημιουργήθηκε το πρόβλημα.

Για κάθε σας πρόβλημα στη διατροφή και ψυχολογία σας, επισκεφθείτε άμεσα τους ειδικούς και συμβουλευθείτε τον Ιατρό σας.

 

Πηγές:

  • Barlow, D. & Durand, M. (2009). Abnormal Psychology, an Integrative approach, WADSWORTH CA USA.
  • Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 4th ed., American Psychiatric Association, Washington, DC. Author, 2000 American Psychiatric Association.
  • S. Minuchin, B. Rosman and L. Baker (1978). Psychosomatic Families: Anorexia Nervosa in Context. Harvard College USA.
  • Psychiatric Nutrition Therapy: A resource guide of Dietetics Professionals practicing in Behavioral Health Care, Electronic Guide Publication. American Dietetic Association, Behavioral Health Nutrition Group.

 



Τα σχόλια είναι κλειστά.

Ποια είναι η δική σου ερώτηση / σχόλιο;